Cajun

Met Cajun wordt de bevolking van de Amerikaanse staat Louisiana bedoeld, die uit Acadië hierheen is gedeporteerd.

Acadië was een Franse kolonie die lag in het tegenwoordige New Brunswick en Nova Scotia. De bevolking was Franstalig. In 1713 werd het gebied Engels. De bevolking werd door de Engelsen verdreven. Ze kwamen terecht in de moerassen (bayou) van Louisiana, toen nog Frans gebied. De Amerikanen, die het gebied van Napoleon kochten, noemden hen "Acadians". Zonder de "A" en op zijn Amerikaans uitgesproken is dit verbasterd tot "Cajun", de tegenwoordige naam van de bevolking, het gebied, en de keuken.

Tegenwoordig wordt de taal, Cajun-Frans nog maar door een deel van de Cajuns gesproken. Terwijl nog veel ouderen dit creools Frans als dagelijkse omgangstaal spreken, is er sedert de jaren '60 van de twintigste eeuw een herlevende belangstelling onder de jeugd voor allerlei culturele activiteiten in die taal, dankzij een door de staat Louisiana opgezet project: de CODOFIL (Council of Development of French in Louisiana).

Cajunmuziek is een muziekstijl verwant aan de blues, die teruggaat tot de 18de eeuw. Deze muziek onstond uit een mengeling van de volksmuziek van de Cajun en de muziek van hun zwarte slaven. De cajunmuziek wordt gezongen in het Cajun-Frans; men maakt vooral gebruik van viool en accordeon, instrumenten die tamelijk zeldzaam zijn in de traditionele blues.

Zydeco

Zydeco is een muziekvorm, die ontstond in het begin van de 20e eeuw onder de Creoolse bevolking van zuid-west-Louisiana onder invloed van Franssprekende Cajuns. De muziek is hevig gesyncopeerd, meestal up-tempo, en ze wordt gedomineerd door de accordeon (en/of de melodeon) en een soort wasbord dat rub-board of frottoir genoemd wordt; verder gebruikt men ook drums, gitaar, koperblazers en basgitaar.

Het genre ontstond als een samensmelting van traditionale Cajun-muziek met Afrikaans-Amerikaanse tradities die ook de basis waren voor de R&B en de blues. Amede Ardoin maakte de eerste opnamen van wat later zydeco zou genoemd worden in 1928. De muziek werd meer bekend in het midden van de jaren 1950 door de bekendheid van Clifton Chenier en Boozoo Chavis. De verassingshit "My Toot Toot" van Rockin' Sidney bracht een revival van de zydeco in het midden van de jaren 1980, gesteund door het internationaal succes van Buckwheat Zydeco. Jonge zydeco-muzikanten zoals Chubby Carrier, CJ Chenier en Rosie LeDet kwamen op in de jaren 1990.

Men is het erover eens dat het woord "zydeco" ontstond uit het Frans les haricots in de betekenis van "de bonen" uit het lied "Les Haricots sont pas salés". De titel betekent "De bonen zijn niet gezouten", een verwijzing naar een zanger die zo arm is dat hij geen gezouten varkensvlees heeft om de bonen die hij eet op smaak te brengen.

De Cajun-muziek komt uit Louisiana, in het zuiden van Amerika.
Bekende plaatsnamen zijn natuurlijk: New Orleans, Lafayette en Eunice. Hier wonen de "Acadiens"; van oorsprong bewoners van het Canadese Nova Scotia, (New Brunswick), die daar door de Britten verdreven werden en in de moerassen (de "swamps") in het zuidwesten van Louisiana hun toevluchtsoord vonden.

In zowel Canada als in Louisiana zijn er trouwens stadjes met de namen Acadia en Arcadia... De lotgevallen van de "Acadiens" zijn wereldberoemd geworden door het gedicht "Evangeline" van de dichter Henry Wadsworth Longfellow. Het bestaan in dit geïsoleerde moerasgebied (met kaaimannen en muskieten) was zeer zwaar.
Op de dansavonden konden dan het werk en de zorgen vergeten worden.

Op zaterdag-avond, als het werk van de week er op zat en de tafel na het eten was opgeruimd, dan kwamen de buren samen, om rond de open haard te genieten van muziek met viool (fiddle) en accordeon.

De vrouwen en de jeugd dansten, terwijl de mannen elkaar hun verhalen vertelden.
Het was een manier om zin aan het leven te geven en steun bij elkaar te vinden. Deze traditie is nog steeds levend en het is één van de dingen die de Cajuns en South Louisiana zo speciaal maken !

Zonder natuurlijk voorbij te willen gaan aan de vele Spanjaarden, Duitsers en Italianen
die in de 18e eeuw naar Louisiana kwamen, mag toch gesteld worden dat het de gezinnen uit Arcadia waren, die Louisiana gemaakt hebben tot wat het nu is.

Het waren hard werkende mensen, die hielden van hun land. Meer dan honderd jaar bleef hun leven onveranderd ! Deze "Acadians" stichtten grote gezinnen, waren sterk godsdienstig (katholiek), en bewaarden hun Franse taal, tradities en cultuur.

De "Acadians" hebben altijd bij de zee gewoond, maar zijn nu verspreid over heel Zuid-Louisiana. Opmerkelijk was dat hun Franse taal geen woorden bevatte voor de dingen, waar ze hier nu mee te maken kregen. Er groeiden volkomen onbekende planten
en er waren wilde dieren die ze nog nooit gezien hadden.
Zo ontstond er ook een nieuwe woordenschat (en een nieuwe cultuur); nodig om de dingen te benoemen in het dagelijks leven.
Ze gingen woorden gebruiken die ze mogelijkerwijs van de Indianen of de Spanjaarden hadden gehoord en ze pasten "min-of-meer-gelijkende" Franse woorden aan. Ook het woord "Acadian" werd zo verbasterd tot "Cajun".

De eerste openbare scholen voor "Cajuns"werden in 1875 gesticht, maar algemeen onderwijs kwam pas in 1922 (in de Engelse taal). Van 1930 tot 1960 was het op de scholen verboden om "Frans" of "Cajun" te spreken.

De Franse en Cajun talen worden pas weer sinds 1968 op de scholen in Louisiana gebruikt. Hierbij speelde de stichting van (CODOFIL) "Le Conseil pour le Development de Francais en Louisiane" een belangrijke rol.
Toch is het originele "Cajun Frans" al grotendeels verloren; door het jarenlange onderwijs in de Engelse taal is de "Cajun"-taal een "mix" van Engels en Frans geworden.

Cajun en Zydeco muziek is vooral "dans"-muziek.
Er wordt vaak gedanst en "live" gespeeld op de vele festivals in Louisiana, in de gezellige Cajun / Zydeco "dance halls" en in de vele Cajun restaurants. De populaire dansen in "Tabasco Country" zijn vooral de Zydeco, de Two-Step, de Cajun Waltz, de Cajun Two-Step en de Cajun Jitterbug.

De Cajun-muziek wordt gekenmerkt door het voornamelijk Franse taalgebruik, de prominente rol van de accordeon en de triangel (petit fer),
maar altijd zijn de Europeese "roots" herkenbaar;

In de Cajun-muziek zijn er twee voorname stromingen: de two-step, een soort polka
en de langzame wals. Het spreekt dan ook voor zich, dat het om zeer toegankelijke
en vooral dansbare muziek gaat.

De Zydeco wordt vaak oneerbiedig "het zwarte broertje" van de Cajun genoemd.
Zydeco moet het echter vooral hebben van blues, rhythm & blues en soul - invloeden.
Ook in de Zydeco staat de accordeon centraal, aangevuld door bas, gitaar en drums. Waar in de Cajun de triangel als "speciaal" instrument wordt gebruikt,is dat in de Zydeco het rubboard (het ouderwetse wasbord).